Jeg er språkforbannet

Jens Stoltenberg liker å døpe om departementer og direktorater i politiserende retning. Det er usigelig irriterende og vitner om dårlig prinsipiell tenkning.

Bondeviks regjering åpnet ballet, med nyordet «Moderniseringsdepartement». Signalet var klart: «Vi er moderne, vi!» Søtt, velment og litt dumt.

Med Stoltenberg gikk det helt over styr med med navnesminken. Vi fikk Arbeids- og inkluderingsdepartementet, slik at ingen kunne være i tvil om statens generelle hjertevarme og velvilje. Vi fikk Fornyings- og administrasjonsdepartementet for å henlede tankene i riktig, positiv retning. Endelig fikk vi Kunnskapsdepartementet.

Les Espen Andersens fornøyelige artikkel om navnet «Kunnskapsdepartementet»: The Ministry of Knowledge.

Toppen av språkpolitisk surr kom med Integrerings- og mangfoldsdirektoratet. Ordet “mangfold” har klistret seg inn i politikernes og byråkratenes hjerner, som et mantra.

Mangfold er ordet for alt som er bra, og er til og med anbefalt som erstatning for ordet «flerkulturell», som karakteriseres som «nokså uproblematisk» (tenk det!), men som likevel med fordel kan erstattes med «mangfold» slik at vi sier «det mangfoldige samfunnet».

Sitatene ovenfor er fra Integrering- og mangfoldsdirektoratets (puh…) brosjyre: «Et inkluderende språk» som kom ut i fjor høst. Brosjyren anbefales på ethvert nachspiel til spas og hygge.

Dessverre er ikke Stoltenberg alene i å drive nytale. Høyrestyrte Oslo Kommune trår til med “Utviklings- og kompetanseetaten”. Hva de driver med, er ikke godt å si.

I Orwells bok 1984 er staten delt inn i følgende ministerier; Sannhetsministeriet, som driver med propaganda og omskrivning av virkeligheten, Overflodsministeriet, som sørger for at det er konstant matmangel, Fredsministeriet, som tar seg av krig og Kjærlighetsministeriet, som er et fryktet terrororgan. Oppgaven til det norske Kunnskapsdepartementet kan tilsvarende sies å være å senke kunnskapsnivået i samfunnet.

Virkeligeheten endres ikke ved å skrive den om. Å politisere språket, for å fremme politisk riktige holdninger, er å skape et ensrettet og farlig samfunn. Staten bør tilstrebe et nøytralt og deskriptivt språk i alle sammenhenger. Vi fortjener å slippe assosiasjonene til Orwells 1984 , der myndighetene innfører statlig nytale.

Elin Ørjasæter er kommentator i E24. Hun har tydelige innspill om arbeidsliv og politikk, både i E24 og i debatter i radio og på TV. Dette innlegget ble publisert på E24 16. april 2008.

6 tanker om “Jeg er språkforbannet

  1. Lesarkommentar

    Takk, strålende kommentar! Det der med språk og politikk er ekle saker. Jeg ser imidlertid ingen ende på det!
    Forresten: Oslo kommune skrives slik og ikke slik: Oslo Kommune. Hvor kommer den store “k”-en inn?

  2. Lesarkommentar

    kor kjem den store kå-en frå?
    - kan hende han kjem frå gresk kappa
    - kan hende ein kommunearbeider har saga og spikra han i hop
    - kan hende han har vakse opp og ikkje lar seg kue
    eg lærte på skulen at eigennamn skulle skrivast med stor bokstav. til dømes skulle samfunnshuset skrivast med stor s, dersom samfunnshuset berre heite samfunnshuset og ikkje var eit kva som helst samfunnshus. var det det, skulle det skrivast med liten s. ein kommune skulle såleis skrivast med liten kå, dersom det er ein kva som helst kommune. er det til dømes storoslo sin kommune, må oslo skrivast med stor o, dersom det det er oslo kommune, altså oslokommunen. då må ein skriva oslokommunen med stor o. det er openbert at kå-en midt inn i ordet ikkje vera stor. kan hende ein ikkje kan skriva oslokommunen i eit ord. kva veit eg. storkommunen er eg viss på er eit ord. ein stor kommune er ein storkommune. den kan vera slått saman av mange bittesmå kommunar og såleis kan storkommune vera ein liten kommune om ikkje ein bitteliten kommune. skal kommune skivast med stor eller liten kå når ein har sagt i frå i førre ordet at det ikkje er ein kva som helst kommune ein skriv om?
    dette vert vanskeleg. det er nok best berre journalistar skriv. dei som veit når bokstavane skal vera store og når bokstavane skal vera småe.
    kan hende har orjas gjort ein skrivefeil og bør krypa på kne og skriva ei retting: kommune, kommune, kommune
    (veit nokon om ein kan skriva stor bokstav etter punktum?)

  3. Lesarkommentar

    Takk, Margrethe, artikkelen kom som manna frå himmelen. Auga mine feste seg på den runde regelen.
    Ein rund regel til praktisk hjelp:
    * Vi bruker liten forbokstav dersom det ikkje er ein særleg grunn til å skrive stor
    Liten forbokstav er generelt sett det vanlege på norsk. Stor forbokstav er det meir uvanlege og spesielle.
    Når ein sit heim i stova, kan ein kosta på seg ein stor bokstav av og til. Det er ikkje så tungt å halda ned skift-knappen med litlefingeren. Ansleis er det når ein kjem til eit framand land og skal laga eit vev-rit på stutt tid.
    mariamelie i moskva
    Maria Amelie er nok den norske framtida og vi vil finna mindre og mindre grunn til å bruka stor forbokstav.
    Ein anna ting som har oppteke meg mykje dei siste åra, er bruken av kolon. Eg finn ingen artikkel om kolon på språkrådet sine sider. Skilnaden på kolon og semikolon er jo kolossal og eg har ikkje tenkt å blanda dei i hop. Kan hende teikn ikkje er språk, så det er difor språkrådet ikkje har nokon artikkel om kolon?
    Språkrådet er sikkert vel kjend med at mange har sterke meiningar om kva som er rett og kva som er feil bruk av språket. Eg har til dømes hatt norsklærarar som har hatt sterke meiningar om rett skriving og rettskriving.
    Eg minst, eg trur det var Sylfest Lomheim, som sa noko slikt som at språket utviklar seg heile tida og om nokre år, kan hende, er det som er gale, rett. Han er så fredsæl og blid den mannen, så han sa det vel for ikkje å så splid, krig og språkleg intoleranse.
    På same måte som vi ser eit brigde i bruken av stor forbokstav, så finn ein utvikling eller avvikling av punktum. Eg har funne gamle bøker kor overskrifta sluttar med punktum. Det ser ein ikkje lenger.
    Ein treng heller ikkje alltid avslutta ein setning med punktum dersom ein har skreve punktumet som ei stjerne, før ein startar å skriva.

    * Vi bruker liten forbokstav dersom det ikkje er ein særleg grunn til å skrive stor
    Bruken av punktum er klår, men det er ikkje bruken av kolon. Mi sterke meining er at det alltid skal koma noko etter kolon: alltid liten eller stor forbokstav, aldri linjeskift.
    Kva meiner dykk?

  4. Lesarkommentar

    Lenka: “mariamelie i moskva” skulle lenka til
    http://mariamelie.blogspot.com/2011/01/moskva-dag-1.html
    det gjorde ho ikkje. Med det missa innlegget eit poeng.
    Eg har funne artikkelen om semikolon. Men eg finn ingen artikkel om kolon.
    Trur du eg finn noko om kolon i “Skrivereglar”. Eg trur eg har boka i bokhylla eller på golvet.
    Det er mykje spas her hjå Språkrådet. Ein Quiz som ein trur ein kan greie heilt til ein må innsjå: Det greier ein ikkje, og ein må byrja omatt. Og nokre oppgåver som egner seg både til skule og fritid. Innhaldet er greit sjøl om utsjånaden er litt gammalmodig.

Det er stengt for kommentarer.